Byłam niedawno w Gdańsku, wspaniałym, tchnącym wolnością i niepodległością  mieście. Moim ulubionym, tak na marginesie 😉 Podczas wycieczki do stoczni napotkałam mural, który zachwycił mnie i natchnął do napisania poniższego tekstu. Zapraszam Cię więc w podróż po zakamarkach typografii. Wierzę, że ten artykuł ułatwi Ci dobranie do projektu odpowiedni rodzaj czcionki, co na pewno znacząco poprawi wrażenia Twoich odbiorców.

Zanim zagłębimy się w rodzaje czcionek…

… krótko o nazewnictwie 😉 Zapewne obiło Ci się już kiedyś o ucho lub oko słowo font, które używane jest w miejscu, gdzie ludzie spoza branży graficznej lub drukarskiej używają słowa “czcionka”. Font nie jest jednak po prostu zangielszczeniem polskiego słowa – każde z nich ma swoje osobne znaczenie.

FONTem za to nazywa się różne “grubości” w obrębie jednego kroju, na przykład Regular czy Bold.

Ustalmy jednak, że ja będę używać zamiennie słów “czcionka” i “font” – myślę, że nie musimy tu trzymać aż takiego reżimu 😉 Pozwoli mi to za to uniknąć zawiłości i niepotrzebnego mętliku 🙂 Zgoda?

Zacznijmy od podstaw

Każdy krój pisma niesie ze sobą jakąś informację i emocję, podobnie jak zdjęcie czy grafika. Zazwyczaj wiesz, czy dany rodzaj czcionki pasuje do tego, co autor chciałby przekazać. Gdy widzisz zaproszenie ślubne, zazwyczaj oczekujesz fontu imitującego odręczne pismo z pięknymi zawijasami. Taki krój kojarzysz z elegancją, odświętnym charakterem uroczystości i wyjątkową atmosferą wydarzenia. Podobnie jest z pismami urzędowymi – spodziewasz się raczej czytelnej, neutralnej czcionki, niż liter o dziwacznych kształtach, które pogrzebałyby powagę urzędu, prawda?

Wszystko to, co wiąże się z pismem nazywa się TYPOGRAFIĄ. To bardzo szerokie zagadnienie, które obejmuje między innymi rodzaj czcionki, jej wielkość, proporcje liter, interlinii (odległości między liniami tekstu), kerningu (odległości między literami) itd. W skrócie  – zajmuje się wizualną stroną tekstu, aby był on jak najbardziej czytelny, a jednocześnie przekazywał wrażenia i wzmacniał przekaz wypowiedzi.

Zastanawiasz się teraz pewnie, jak to wszystko ugryźć? Spokojnie, nie taki font straszny, jak go piszą 😉 Zanim jednak zajmiemy się doborem czcionek dla Ciebie – poznaj ich rodzaje.

Podział rodzajów czcionek ze względu na budowę

Bezszeryfowe (zwane groteskami)

czytelność i prostota

To zdecydowanie najpopularniejszy krój na świecie, w każdej jego odmianie. Być może dlatego, że jest najbardziej czytelny? Litery tego rodzaju mają proste, jednolitej grubości linie bez szeryfów, czyli daszków na zakończeniach liter. Kroje te pozbawione są ozdób, a ich prosta i czytelna forma sprawia, że nadają się do wszystkiego. Używa się ich nawet w znakach nawigacyjnych dla kierowców – na przykład na tablicach z nazwami miast na autostradach.

Jeśli więc zależy Ci na jak największej czytelności, ten rodzaj czcionki będzie najlepszym wyborem.

Świetnie sprawdzi się w projektach o nowoczesnym, czystym, minimalistycznym charakterze. Kojarzy się z konkretnym działaniem, kompetencją i rzetelnością, ale też dynamiką i siłą. Chętnie są wybierane przez korporacje czy branże związane z technologią, innowacją, przemysłem lub motoryzacją, ale nie tylko. Z moich obserwacji wynika, że widoczna ostatnio tendencja do upraszczania zagościła również w typografii – nawet branże, do których dotychczas „przypisany” był krój raczej ozdobny (np. prawnicza), również zaczęły sięgać po fonty bezszeryfowe, stawiając na prostotę i jasność przekazu. Krój ten zagościł nawet w sztuce i designie – projektanci stosują go do tworzenia czystych i wyraźnych kompozycji.

Ze względu na swoją czytelność, możesz go używać zarówno w nagłówkach, jak i w opisach na opakowaniach – zachowuje czytelność nawet przy małych rozmiarach.

CZCIONKA BEZSZERYFOWA – PRZYKŁAD UŻYCIA w logo

Szeryfowe (zwane antykwą)

tradycja i elegancja

Litery tego kroju posiadają zakończenia w postaci daszków (szeryfów), a linie poziome i skośne mogą mieć inną grubość niż pionowe. Nadaje to literom bardziej tradycyjny i formalny wygląd.

Ten krój świetnie sprawdza się w projektach klasycznych lub premium, gdzie kształt liter nawiązuje do tradycji albo podkreśla wyjątkowość, luksus i wyrafinowanie.

Pismo szeryfowe używane jest często w wydawnictwach w tekście ciągłym, gdyż szeryfy ułatwiają utrzymanie się wzroku w poziomie. Chętnie wybierane jest przez prawników i branżę finansową. Często używane przez hotele i restauracje, zwłaszcza te bardziej luksusowe. Ostatnio zyskało sporą popularność w branży modowej, zwłaszcza w projektach, gdzie tekst układany jest nie jako ciąg liter, a jako oryginalne kompozycje, same w sobie będące obrazami.

Ten rodzaj czcionki możesz zobaczyć w użyciu u mnie – to Playfair Display – używam go w nagłówkach, tytułach wpisów blogowych i wszędzie tam, gdzie tekst ma być wyróżniony.

Szeryf większość z nas postrzega po prostu jako estetyczną ozdobę litery, jednak pierwotnie powstał prawdopodobnie w wyniku rzeźbienia pisma dłutem w kamieniu. Dłuto było ogólnie szersze niż linia litery, a artysta zaznaczał sobie nim koniec każdej linii pisma.

 

Inna możliwość powstania i rozwoju szeryfu polega na poprawie czytelności pisma, zwłaszcza w dłuższych tekstach. Szeryfy po prostu pomagają w orientacji oka i łatwiejszym rozpoznawaniu poszczególnych liter.

CZCIONkA SZERYFOWA – PRZYKŁAD UŻYCIA w logo

Egipcjanki

solidność i zaufanie

To połączenie obu wyżej wymienionych typów – litery zbudowane są z linii jednej grubości, ale zakończone są szeryfami prostymi. Spotkasz ją wszędzie tam, gdzie zwykła czcionka bezszeryfowa to za mało, a szeryfowa jest zbyt ozdobna 😉 Kojarzy się z solidnością i chętnie korzystają z nich fachowcy, na przykład z branży budowlanej.

Skąd wzięła się nazwa egipcjanka? Pierwsze kroje tego pisma powstały w Anglii na początku XIX w, pod wpływem nurtu zapoczątkowanego wyprawami Napoleona. Modne było wtedy wszystko, co wiązało się ze starożytnym Egiptem.

EGIPCJANKA – PRZYKŁAD UŻYCIA w logo

Pismo odręczne (pisanki)

styl i osobowość

Pisanka, jak sama nazwa wskazuje, krojem i kształtem liter ma przypominać pismo odręczne. Tak jak charakterów pisma – fontów w tej grupie jest nieskończenie dużo. Nie obowiązują tu żadne reguły dotyczące budowy liter, grubości linii i innych elementów. Ten rodzaj czcionki wykorzystasz, by nadać indywidualny charakter projektowi, sprawić, by był on unikalny i niepowtarzalny. 

Fonty z tej grupy cenione są przez marki osobiste i biznesy kobiece, sprawdzą się również w branżach modowej, ślubnej, fotograficznej, kosmetycznej czy biżuteryjnej.

CZCIONKA KALIGRAFICZNA – PRZYKŁAD UŻYCIA w logo

Pismo ozdobne (ksenotypy)

zabawa i kreatywność

To specyficzne kroje pisma, które nie pasują do żadnej z wymienionych wyżej kategorii. Najczęściej nawiązują do jakiegoś tematu, na przykład liter japońskich, graffiti lub filmów o Harrym Potterze, jednak wyobraźnia projektantów w tej kategorii jest nieograniczona.

Czcionki te są bardzo charakterystyczne, a znaki nie są regularne. Ten rodzaj czcionki spotkasz często w sztuce, plakacie, magazynach, czyli wszędzie tam, gdzie typografia sama w sobie może tworzyć obraz. Lubi go również branża dziecięca.

Ten rodzaj czcionki stosuj oszczędnie – jedynie tyle, by wyróżnić jakieś słowo lub niewielki kawałek tekstu, na który chcesz zwrócić uwagę odbiorcy.

Rodziny fontów i ich odmiany

Każda czcionka może istnieć samotnie, albo mieć sporą rodzinkę 😉 Te, które działają solo, nie mają odmian typu Light lub Bold. Natomiast te, które tworzą rodzinę, mogą mieć tych odmian naprawdę sporo.

Każda z dostępnych czcionek może mieć kilka wersji, od Ultra Light, czyli bardzo cienkich liter, po Ultra Bold, czyli prawdziwych grubasków 🙂 Do tego dochodzą wersje Condensed (lub czasem Narrow) – tu litery są wąskie i bardzo blisko siebie,  i Exteneded, gdzie znaki są rozwleczone i rozciągnięte wszerz. Jakby tego było mało, każdy z tych rodzajów może mieć wersję Italic!

Gdzie i kiedy stosować poszczególne odmiany?

• regular – nazwa podpowiada, gdzie najczęściej się jej używa – wszędzie tam, gdzie nie chcemy wzmacniać emocji i podkreślać przekazu. W druku najlepiej stosuj czcionki szeryfowe (ułatwiają oczom przesuwanie się wzdłuż linii tekstu), na monitorach lepiej jednak sprawdzi się rodzaj czcionki bez daszków.

• italic – stosuje się go do akcentowania fragmentów tekstu, takich jak cytaty, tytuły, słowa obce lub wyrażenia. Pochylenie znaków dodaje czcionkom stylu, zwłaszcza tym szeryfowym, bardziej ozdobnym. Nadaje tekstowi również pewien ruch i dynamikę, możesz więc stosować go w projektach, które chcą komunikować energię lub aktywność.

• bold – stosuj w nagłówkach i do wyróżnienia poszczególnych części testu, zwraca bowiem uwagę na fragment, na który chcesz położyć nacisk. W całych blokach tekstu będzie męczący przy czytaniu. Zniknie wtedy również efekt wyróżnienia.

• condensed – tę odmianę stosuj oszczędnie. Ze względu na budowę – wąskie litery i małe odległości między nimi – w dużych blokach tekstu będzie słabo czytelna i męcząca dla odbiorcy. Świetnie sprawdzi się za to w projektach z nowoczesnym designem. Wywołuje wrażenie zwięzłości i profesjonalizmu, może też sugerować szybkość i dynamikę, sprawdzi się więc w branży związanej z transportem.

• extended – tu litery są wydłużone w poziomie, czyli znaki są szersze niż w standardowych czcionkach. Dzięki temu mają wyraźniejszy, bardziej zdecydowany wygląd i są doskonale widoczne z daleka. Wybierz ją do projektów, które wymagają dobrej czytelności, takich jak plakaty, nagłówki i ogłoszenia. 

Jak łączyć rodzaje czcionek

by nie przyprawić odbiorcy o ból głowy?

W łączeniu czcionek jest jedna zasada główna: mniej znaczy lepiej 😉 Pod uwagę bierz przede wszystkim czytelność. Zestawione ze sobą czcionki powinny współgrać i tworzyć harmonijną, spójną całość.

Jak to więc zrobić, by było dobrze?

Tego dowiesz się z mojego darmowego ebooka, który dla Ciebie przygotowałam!

Podsumowanie

Dobór odpowiedniego rodzaju czcionki nie będzie przesadnie trudny, jeśli tylko zachowasz umiar i zdrowy rozsądek 😉 

Pamiętaj o kontraście między krojami czcionek, o ich cechach, emocjach, możliwościach i ograniczeniach, a wszystko powinno pójść dobrze.

Dobra typografia to coś co każdy widzi, ale nie każdy dostrzega. To słowa Johna Warnocka, jednego z założycieli Adobe, a to gość, który wie, co mówi 😉

Powodzenia z typografią! Mam nadzieję, że dzięki moim wskazówkom będzie to zabawa, a nie zadanie ponad Twoje siły 🙂